RACHUNKOWOSĆ

BUDZETOWA

 

Nr 2[74]   16-31 stycznia 2OO3

 

BARBARA KOŁODZIEJ


Rachunkowość państwowych

i samorządowych instytucji kultury

- wybrane zagadnienia

Zgodnie z art. 1  ust. 1  ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej

     - działalność kulturalna polega na tworzeniu, upowszechnianiu i ochronie kultury. Przykładowe formy organizacyjne działalność kulturalnej są wymienione w art. 2 ustawy: teatry, operetki, filharmonie, orkiestry, kina, muzea, biblioteki, domy kultury, ogniska artystyczne, galerie sztuki oraz ośrodki badań i dokumentacji w rożnych dziedzinach kultury.

 

 Państwowe i samorządowe instytucje kultury, w myśl art. 5 ust. 1 pkt 7 ustawy o finansach publicznych, zalicza się do sektora finansów publicznych, a na mocy art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy o rachunkowości instytucje kultury prowadza księgi rachunkowe zgodnie z przepisami tej usta-wy.

Zasady gospodarki finansowej instytucji kultury

Działalność kulturalną organizują ministrowie i kierownicy urzędów centralnych - tworząc państwowe instytucje kultury oraz jednostki samorządu terytorialnego - tworząc samorządowe instytucje kultury. W myśl art. 9 ust. 2 ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej - pro-wadzenie działalności i kulturalnej jest zadaniem własnym jednostek samorządu terytorialnego o charakterze obowiązkowym.

Instytucje kultury gospodarują samodzielnie przydzielona i nabyta częścią mienia oraz prowadza samodzielna gospodarkę w ramach posiadanych środków, kierując się przy tym zasadami efektywności ich wykorzystania.

Podstawa gospodarki finansowej instytucji kultury jest plan działalności instytucji, zatwierdzony przez dyrektora z zachowaniem wysokości dotacji organizatora (art. 27 ust. 3 ustawy).

Plan działalności instytucji kultury zawiera w zależności od potrzeb:

   plan usług,

   plan przychodów i kosztów,

   plan remontów i konserwacji środków trwałych,

   plan inwestycji.

Zgodnie z art. 28 ustawy instytucja kultury pokrywa koszty bieżącej działalności zobowiązania z uzyskiwanych przychodów.

Przychodami instytucji kultury są wpływy z prowadzonej działalności, w tym:

   ze sprzedaży składników majątku ruchomego,

z wyjątkiem dóbr kultury w rozumieniu art. 2 i 4 ustawy o ochronie dóbr kultury,

   z najmu i dzierżawy składników majątkowych,

   dotacje z budżetu,

   środki otrzymane od osób fizycznych i prawnych,

   środki z innych źródeł.

Szczególne zasady gospodarki finansowej instytucji kultury zostały określone w art. 29 ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej, którego treść dotyczy funduszu instytucji kultury i tytułów zmian w jego stanie.

Fundusz instytucji kultury odpowiada wartości wydzielonego instytucji i nabytego mienia.

Fundusz ten zwiększa się lub zmniejsza o kwota zmian wartości majątku instytucji, będących skutkiem:

   aktualizacji wyceny środków trwa tych na podstawie odrębnych przepisów,

   nieodpłatnego przekazania lub otrzymania środków trwałych, wartości niematerialnych i prawnych,

   łączenia i podziału instytucji kultury na podstawie bilansów zamknięcia dzielonych lub łączonych instytucji.

Fundusz instytucji kultury zwiększa się o (art. 29 ust. 3 ustawy]:

   amortyzację majątku trwa tego,

   dotacje budżetowe na finansowanie instytucji kultury,

   zysk pozostający w dyspozycji instytucji kultury,

   środki z innych źródeł.

Fundusz instytucji kultury zmniejsza się o (art. 29 ust. 4 ustawy]:

   straty bilansowe,

   umorzenie majątku trwałego,

   finansowanie inwestycji,

   inne zmniejszenia

  Oprócz tych szczególnych zasad do instytucji kul-tury stosuje się przepisy ustawy o rachunkowości, łącznie z rozdziałami, które dotyczą sporządzania sprawozdania finansowego, jego badania oraz ogłaszania.

Rachunkowość instytucji kultury w świetle znowelizowanej ustawy o rachunkowości

Zasady ogólne prowadzenia ksiąg rachunkowych

Przyjęte zasady rachunkowości określa dyrektor w formie pisemnej w dokumentacji, która zawiera:

   wskazanie roku obrotowego,

   opis metod wyceny aktywów i pasywów oraz ustalenie wyniku finansowego,

   opis sposobu prowadzenia ksiąg rachunkowych,

   opis systemu do ochrony danych.

Obowiązkiem instytucji kultury, w myśl art. 4 ust. 1, jest prowadzenie rachunkowości stosując określone ustawa zasady [jest to wymóg prawidłowości, dostosowując je, gdzie ustawa pozostawia jednostce prawo wyboru, do jej potrzeb, czego wyrazem są przyjęte przez jednostkę zasady, zwane też polityką rachunkowości. Należy prowadzić rachunkowość rzetelnie, a wiec zgodnie ze stanem faktycznym przedstawiając sytuację majątkową, finansową oraz wynik finansowy jednostki.

Sposób prowadzenia rachunkowości, a zwłaszcza wyceny aktywów i pasywów oraz ustalania wyniku finansowego zależy od tego, czy jednostka będzie mogła kontynuować działalność w niezmienionym istotnie zakresie (bez postawienia jej w stan likwidacji lub upadłości) co najmniej przez najbliższy rok obrotowy, licząc od dnia bilansowego.

Przy ocenie, czy kontynuacja taka nastąpi, uwzględnienia wymagają wszystkie informacje dostępne jednostce na dzień sporządzenia rocznego sprawozdania finansowego, a więc 2-3 miesiące po dniu bilansowym (art. 5 ust. 2 ustawy]. Jeżeli jednostka będzie kontynuowała działalność, wówczas do wyceny jej aktywów i pasywów, stosuje się art. 28 oraz art. 30-37 włącznie; jeśli nie - to stosuje się przepisy art. 29 i 36 ustawy o rachunkowości.

Ważnym warunkiem przydatności sprawozdań finansowych jest porównywalność treści zawartych w nim danych. Dlatego ustawa zarówno w dotychczasowej postaci, jak i po nowelizacji, zobowiązuje do zachowania zasady ciągłości przyjętych przez instytucje kultury zasad rachunkowości (art. 5 ust. 1 ustawy).

W szczególności chodzi tu o stosowanie jednakowego sposobu:

   grupowania operacji gospodarczych (np. kwalifikowania ich do pozostałych przychodów bądź kosztów operacyjnych lub zysków i strat nadzwyczajnych],

   wyceny aktywów i pasywów, w tym dokonywania ich amortyzacji,

   ustalania wyniku finansowego,

   sporządzania sprawozdania finansowego, a zatem wykazywania danych w takich, a nie innych pozycjach bilansu.

       Instytucja kultury powinna również stosować zasadę memoriałowa. [art. B ustawy o rachunkowości], polegająca na tym, ze jest ona zobowiązana do ujmowania wszystkich osiągniętych przypadających na jej rzecz przychodów i obciążających ją kosztów, dotyczących danego roku obrotowego, niezależnie od terminu ich zapłaty.

Z zasada ta wiąże się zasada współmierności przychodów i związanych z nimi kosztów zaliczanych bądź do aktywów, bądź do pasywów danego okresu sprawozdawczego, z która ma związek za-liczenie kosztów lub przychodów dotyczących okresów przyszłych oraz przypadających na ten okres sprawozdawczy kosztów, które jeszcze nie zostały poniesione [art. 6 ust. 2 ustawy).

Obowiązkiem instytucji kultury jest także zachowanie zgodności, a więc ciągłości kwot w bilansie zamknięcia i bilansie otwarcia, co oznacza, iż skutki korekty błędu podstawowego odniesione na kapitał własny nie mogą korygować stanu początkowego kapitału.

Sprawozdawczość finansowa

Sprawozdanie finansowe sporządza się na dzień zamknięcia ksiąg rachunkowych oraz na inny dzień bilansowy, stosując odpowiednio za-sady wyceny aktywów i pasywów oraz ustalania wyniku finansowego zgodnie z art. 45 ust. 1 usta-wy o rachunkowości.

W myśl art. 45 ust. 2 sprawozdanie finansowe jednostki składa si§ z: bilansu, rachunku zysków i strat, informacji dodatkowej, która obejmuje wprowadzenie do sprawozdania oraz dodatkowe informacje i objaśnienia, a jeśli sprawozdanie pod-lega obowiązkowi corocznego badania, to także zestawienie zmian w kapitale (funduszu) własnym oraz rachunek przepływów pieniężnych. Sprawozdanie instytucji kultury powinno zawierać informacje w zakresie ustalonym w załączniku nr 1 do ustawy o rachunkowości.

Sprawozdanie sporządza się nie później niż 3 miesiące od dnia bilansowego i przedkłada do badania, jeśli taki obowiązek istnieje w myśl art. 52 ustawy. Instytucje kultury są zaliczane do jednostek, o których mowa w art. 64 ust. 1 pkt 4 ustawy o rachunkowości. lch sprawozdanie finansowe podlega badaniu, jeżeli za rok poprzedni jednostka spełniła co najmniej dwa z następujących warunków:

   średnioroczne zatrudnienie w przeliczeniu na pełne etaty wyniosło co najmniej 50 osób,

   suma aktywów bilansu stanowiła równowartość w walucie polskiej co najmniej 2 500 000 euro,

   przychody netto ze sprzedaży towarów i produktów oraz operacji finansowych za rok obrotowy stanowiły równowartość w walucie polskiej co najmniej 5 000 000 euro.

Sprawozdanie finansowe podlega zatwierdzeniu przez organ zatwierdzający nie później niż 6 miesięcy od dnia bilansowego.

Po zatwierdzeniu sprawozdania finansowego dyrektor składa je wraz z opinia i raportem biegłego rewidenta, nie później jednak niż 6 miesięcy od dnia bilansowego (poprzednio 9 miesięcy]:

   do urzędu skarbowego w terminie 10 dni od za-twierdzenia zeznanie wstępne o wysokości osiągniętego dochodu i ewentualnie należny podatek od dokonanych wydatków nie stanowiących kosztów uzyskania przychodów i których nie można uznać, że byty przeznaczone na cele statutowe, instytucja składa do końca trzeciego miesiąca roku następnego po roku obrotowym,

   do ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym RP ,,Monitor Polski B".

 

Wycena aktywów i pasywów oraz ustalanie wyniku finansowego instytucji kultury

 

W myśl art. 3 ust. 1 pkt 12 znowelizowanej ustawy o rachunkowości - aktywa to kontrolowane przez jednostkę zasoby majątkowe o wiarygodnie określonej wartości powstałe w wyniku przeszłych zdarzeń, które spowodują w przyszłości wpływ do jednostki korzyści ekonomicznych.

Aktywa ujmowane w bilansie według wzoru określonego w załączniku nr 1 do ustawy jako aktywna trwałe i obrotowe w podziale na aktywa długoterminowe i krótkoterminowe. Aktywa należy wykazywać od jednostek powiązanych i pozostałych, wyodrębniając przy tym aktywa finansowe i nie finansowe.

Jeżeli instytucja kultury nie spełniła na dzień bilansowy co najmniej dwa z trzech warunków za-wartych w art. 50 ustawy o rachunkowości, wówczas może sporządzić bilans w formie uproszczonej, wykazując informacje w zakresie ustalonym w załączniku nr 1 do ustawy literami i cyframi rzymskimi. Ponadto, w sytuacji kiedy informacje dotyczące poszczególnych pozycji bilansu nie wystąpiły w instytucji kultury zarówno w danym roku obrotowym, jak i za rok poprzedni, można je pominąć w zestawieniu pozycji aktywów i pasywów.

W nowym układzie bilansu pasywa obejmują dwie grupy: ..Kapitał (fundusz) własny" oraz ,,Zobowiązania i rezerwy na zobowiązania". Wykazuje się je w kolejności ich rosnącej wymagalności, przy czym pozycja kapitału własnego powiększona o rezerwy na zobowiązania i zobowiązania długoterminowe stanowi tzw. kapitał stały.

Znowelizowana ustawa o rachunkowości nie definiuje wprawdzie bezpośrednio pojęcia ,,Kapitał (fundusz) własny", zawiera jednak definicji ,,Aktywów netto", przez które rozumie się aktywa jednostki pomniejszone o szeroko rozumiane zobowiązania. Stad aktywa netto wartościowo odpowiadają kapitałowi [funduszowi] własnemu.

Zobowiązania według art. 3 ust. 1 pkt 20 znowelizowanej ustawy o rachunkowości to wynikający z przeszłych zdarzeń obowiązek wykonania świadczeń o wiarygodnie określonej wartości, które spowodują w przyszłości wykorzystanie już po-siadanych lub przyszłych aktywów jednostki. Dzieli się je na zobowiązania finansowe i niefinansowe z podziałem na długoterminowe i krótkoterminowe. W bilansie są ujmowane wobec jednostek powiązanych i pozostałych.

Artykuły 28-44d ustawy o rachunkowości regulują zasady wyceny aktywów i pasywów oraz ustalenia wyniku finansowego.

Podstawowymi kategoriami ekonomicznymi do wyceny aktywów i pasywów instytucji kultury są:

   cena nabycia [art. 28 ust. 2] środków trwa-tych, wartości niematerialnych i prawnych oraz rzeczowych aktywów obrotowych,

    kwota wymaganej zapłaty (art. 28 ust. 1 pkt 7), z zachowaniem ostrożności,

    kwota wymagająca zapłaty (zgodnie z art. 28 ust. 1 pkt 8],

   wartość nominalna funduszu instytucji oraz pozostałych aktywów,

    cena sprzedaży netto (art. 28 ust. 5 - według wartości godziwej - art. 28 ust. 6) przy wyce-nie stadnika aktywów przyjętego nieodpłatnie (darowizna).

Cena nabycia to cena zakupu powiększona o tzw. koszty związane z zakupem i przystosowaniem stadnika aktywów do stanu zdatnego do uzyskania, a obniżona o rabaty, opusty itp. [art. 28 ust. 2].

Kwota wymagająca zapłaty jest to kwota należności wraz z należnymi odsetkami lub wartość zobowiązania, jaka należy zapłacić.

Wartość nominalna to wyrażone w walutach obcych środki pieniężne, które wycenia się po obowiązującym na dzień bilansowy średnim kursie ustalonym przez NBP

Cena sprzedaży netto składnika aktywów to możliwa do uzyskania na dzień bilansowy cena jego

sprzedaży, bez VAT i podatku akcyzowego, pomniejszona o rabaty, opusty i inne zmniejszenia oraz koszty związane z przystosowaniem składnika majątkowego do sprzedaży i jej przeprowadzeniem, a powiększona o należną dotację przedmiotową.

Wartość godziwa jest to kwota, za jaką dany składnik aktywów mógłby zostać wymieniony, a zobowiązanie uregulowane na warunkach transakcji rynkowej, pomiędzy zainteresowanymi i dobrze poinformowanymi, niepowiązanymi ze sobą stronami.

Ustawa o rachunkowości określa przychody i zyski (art. 3 ust. 1 pkt 30) jako uprawdopodobnione powstanie w okresie sprawozdawczym korzyści ekonomicznych, o wiarygodnie określonej wartości, w formie zwiększenia wartości aktywów albo zmniejszenia wartości zobowiązań, które doprowadzą do wzrostu kapitału własnego lub zmniejszenia jego niedoboru w inny sposób niż wniesienie środków przez udziałowców lub właścicieli.

Koszty i straty to uprawdopodobnione zmniejszenia w okresie sprawozdawczym korzyści ekonomicznych, o wiarygodnie określonej wartości, w formie zmniejszenia wartości aktywów albo zwiększenia wartości zobowiązań i rezerw, które doprowadzą do zmniejszenia kapitału własnego lub zwiększenie jego niedoboru w inny sposób niż wycofanie środków przez udziałowców lub właścicieli.

W przypadku instytucji kultury korzyści ekonomiczne to uzyskane przychody własne, które stanowią niewielki udział w przychodach ogółem. Są to np. imprezy zorganizowane w celu tworzenia, upowszechniania i ochrony kultury.

Koszty instytucji kultury to bezpośrednie koszty świadczenia usług i koszty pośrednie (które można przypisać przychodom pośrednio] mające wpływ na wynik finansowy za okres sprawozdawczy.

Do strat instytucji kultury zalicza się te pozycje kosztów, które nie przyczyniają się do osiągnięcia korzyści i przestały kwalifikować się, aby zaliczyć je do aktywów, np. utrzymywanie powierzchni, których nie wykorzystuje się do imprez artystycznych i kulturalnych, a które niewątpliwie wpływają na wynik finansowy instytucji kultury.

Inwentaryzacja aktywów i pasywów instytucji kultury

Weryfikację stanu aktywów i pasywów instytucji kultury dokonuje się drogą inwentaryzacji, w myśl przepisów art. 26 ustawy o rachunkowości.

Inwentaryzację poszczególnych aktywów i pasywów przeprowadza się następująco: 1) na ostatni dzień roku obrotowego:

- aktywa pieniężne,

-          papiery wartościowe,

-          - materiały i towary odpisywane w koszty w dniu zakupu,

2) nie wcześniej niż 3 miesiące przed końcem roku obrotowego i nie później niż do 15 dnia następnego roku:

- składniki aktywów bez wymienionych wyżej,

3) raz w ciągu 2 lat:

- zapasy materiałów,

- zapasy towarów,

Wymienione składniki muszą znajdować się w strzeżonych składowiskach i być objęte ewidencją ilościowo-wartościową.

4) raz w ciągu 4 lat:

- środki trwałe,

- środki trwałe w budowie.

Wymienione  składniki   muszą  znajdować  się

na terenie strzeżonym.

Inwentaryzacja może być przeprowadzana w różny sposób. Ustawa o rachunkowości dopuszcza następujące sposoby przeprowadzenia inwentaryzacji, z przypisaniem składników do określonych grup (art. 26 ust. 1 i 2 ustawy):

  spis z natury,

  potwierdzenie prawidłowości sald,

   porównanie danych księgowych z odpowiednimi dokumentami i weryfikacja sald.

Podatek od nieruchomości wykorzystywanych na działalność kulturalną

Ustawa o podatkach i opłatach lokalnych różnicuje wysokość stawek podatku od nieruchomości, a tym samym wysokość obciążeń podatkowych, uzależniając je od sposobu wykorzystywania nieruchomości podlegających opodatkowaniu. Stawki podatku od budynków lub ich części oraz od gruntów zależą m.in. od tego, czy są one związane z pro-wadzeniem działalności gospodarczej, czy też nie.

Ustawa o podatkach i opłatach lokalnych nie określa, co należy rozumieć przez pojęcie budynku związanego z działalnością gospodarczą inną niż rolnicza lub leśna. Natomiast, zgodnie z art. 1a ust. 1 pkt 3 ustawy, za grunty związane z działalnością gospodarczą uważa się - z wyjątkami określonymi w tym przepisie - grunty będące w po-siadaniu przedsiębiorcy lub innego podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą.

Pojęcia działalność gospodarcza oraz przedsiębiorca zostały zdefiniowane w ustawie - Prawo działalności gospodarczej.

Działalnością gospodarczą, zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy, jest zarobkowa działalność wytwórcza, handlowa, budowlana, usługowa oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i eksploatacja zasobów naturalnych, wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły.

Natomiast przedsiębiorcą, zgodnie z art. 2 ust. 2 ustawy, jest osoba fizyczna, osoba prawna oraz nie mająca osobowości prawnej spółka prawa handlowego, która zawodowo, we własnym imieniu, podejmuje i wykonuje działalność gospodarczą.

Jak stanowi art. 3 ust. 2 ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej, działalność instytucji kultury, określona w powołanym na wstępie art. 1 ust. 1, nie stanowi działalności gospodarczej w rozumieniu odrębnych przepisów.

Jednoczenie, jak już wspomnieliśmy, zgodnie z art. 8 i 9 ustawy, ministrowie, kierownicy urzędów centralnych oraz jednostki samorządu terytorialne-go organizują działalność kulturalna, tworząc państwowe i samorządowe instytucje kultury, dla których prowadzenie takiej działalności jest podstawowym celem statutowym.

Z powyższych przepisów wynika zatem, że nieruchomości państwowych i samorządowych instytucji kultury podlegają podatkowi od nieruchomości według stawek przewidzianych dla gruntów i budynków pozostałych, z wyjątkiem części zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej, które należy opodatkować według stawek właściwych dla budynków i gruntów związanych z działalnością gospodarczą.

Należy zauważyć również, iż zgodnie z art. 7
ust. 1 pkt 6 i 7 ustawy o podatkach i opłatach

lokalnych, zwalnia się od podatku od nieruchomości
budynki i grunty wpisane indywidualnie do rejestru
zabytków, pod warunkiem ich utrzymania i konserwacji, zgodnie z przepisami o ochronie zabytków, z wyjątkiem części zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej oraz budynki i grunty we
władaniu muzeów rejestrowanych.                  

Podstawy  prawne

·          Ustawa z 25 października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej [j.t. Dz.U. z 2001 r. Nr 13, poz. 123; zm. Dz.U. z 20OS r. Nr 41, poz. 364]

 

·          Ustawa z 26 listopada 1998 r. o finansach publicznych [Dz.U. Nr 155, poz. 1014; ost.zm. Dz.U. z SO02 r. Nr 200, poz. 1685]

 

·          Ustawa z 29 września 1994 r. o rachunkowości [j. t. Dz. U. z 2002 r. Nr 76, poz. 694]

 

·          Ustawa z 15 lutego 1962 r. o ochronie dóbr kultury [tj. Dz.U, z 1999 r. Nr 98, poz. 115O; ost.zm. z 2O02 r. Nr113, poz. 984]

 

·           Ustawa z 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych [j.t. Dz.U. z 2002 r. Nr 9. poz. 84; ost.zm. Dz.U. z 3002 r. Nr 200. poz. 1683]

 

·          Ustawa z 19 listopada 1999 r. - Prawo działalności gospodarczej    [Dz.U. Nr 101, poz. 1178; ost.zm. Dz.U. z 2O02 r. Nr 130. poz.1112]_______________________________

 

 

 

 

 strona główna